سید عبدالرحیم اصفهانی


سید عبدالرحیم اصفهانی در سال ۱۲۳۲ خورشیدی در محله درب کوشک اصفهان به دنیا آمد. سید مردی وارسته و درویش مسلک بود و در مناسب خوانی حسن سلیقه خاصی داشت. او صدایی وسیع ، توانا و تحریرهایی مشخص و شمرده داشت. از ابتدای جوانی به‌ واسطه داشتن صدای خوش ، به‌ روضه‌خوانی اشتغال داشت اما هیچ گاه در کاربرد کلمات زاید که معمول خوانندگان سبک تعزیه و تا حدی رایج بود، بهره نمی گرفت ، بلکه تحریرهایش سنجیده بود و آواز را راحت و با طمانینه می خواند. ردیف دستگاه‌های موسیقی را از ابراهیم آقا‌باشی آموخت. سید عبدالرحیم در احاطه به موسیقی ملی و سلیقه خوانندگی و تنوع و اطلاع از گوشه‌ها در عصر خود بی‌مانند بود و شاگردان بسیاری تربیت کرد. او محفوظات بسیار داشت ، به‌طوری‌که که اشعار مناسب دستگاه‌ها و گوشه‌ها را به‌ مقدار فراوان به‌ خاطر می‌سپرد. شیوه تحویل شعر و تحریرهای مناسب و نیز وزن شناسی در آواز و تصنیف از مولفه های اصلی مکتب آوازی اصفهان بود که سیدرحیم از میراث داران و احیاگران آن در عهد ناصری محسوب می شد.

بر خلاف آن چیزی که درباره سید رحیم گفته می شود که او ب‍ُخل‌ علمی داشته ، او شاگردان بسیاری را تربیت کرده است. موضوع بر سر آن است که اساتید گذشته تنها به کسانی درس می دادند که محرم موسیقی به شمار می آمدند و به اصطلاح اهل معرفت و کمال بودند ، زیرا این ردیف ها و آواز ها امانتی بوده است از گذشتگان که باید بدون تغییر به آیندگان می رسید. .

شاگردان سیدرحیم عبارتند از :۱- میرزا علی قاری ۲- استاد تاج اصفهانی ۳- اسماعیل ادیب خوانساری ۴- حبیب شاطر حاجی. البته شاید بسیاری از شما سید حسین طاهرزاده را نیز جزو شاگردان سید رحیم به حساب آورید ولی اینگونه نیست و خود استاد طاهرزاده نیز اذعان داشته اند که شاگرد سیدرحیم نبوده اند و تنها در دوره کوتاهی ، آن هم از پشت در و پرده به صورت مخفیانه آواز های ایشان را گوش کرده اند. پس نمی توان طاهرزاده را شاگرد این مکتب به حساب آورد. البته افراد زیادی نزد سید رحیم آمده و گوشه ها و آواز هایی را از او شنیده و یا آموزش دیده اند که همه به صورت مقطعی و کوتاه مدت بوده است. مثل جناب دماوندی  ( که استاد شجریان بیشتر از ایشان تاثیر گرفته اند تا طاهرزاده ) که برای مدتی نزد سیدرحیم آمد و از محضر او بهره برد.

از سید رحیم و میرزا علی قاری آوازی برای شنیدن به جا نمانده است. البته یک آواز دو دقیقه ای از دستگاه ماهور را شرکت فرهنگی هنری ماهور  ، در گزیده ای از صد سال آواز ایران با صدای سید رحیم منتشر ، اما تنها چیزی که شنیده نمی شود صدای سید رحیم و آواز است ! سید رحیم و میرزا علی قاری چون هر دو طلبه بودند و به تحصیلات دینی مشغول بودند ، زیاد امکان اجرای َآواز و پخش آن برای عوام را نداشتند. ( البته به غیز از تعزیه و مرثیه ). استاد عباس کاظمی نیز با یک واسطه ( یعنی میرزا علی قاری ) شاگرد سید رحیم بوده است. سید رحیم اصفهانی در ۱۳۱۴خورشیدی چشم از جهان بست و مقبره وی در تخت پولاد اصفهان، واقع است. آیین بزرگداشت وی پس از هفتاد سال انزوا و غربت در اصفهان ( دی ماه سال 84 ) برگزار شد .

 /علی خیری/ گروه فرهنگی/


دسته بندی : مرثیه خوان و استاد آواز